Artemis Ephesia

Het cultusbeeld van Artemis:
Een legende vertelt, dat het originele Artemis-beeld uit de hemel gevallen zou zijn en dienovereenkomstig heilig is. Volgens het boek Handelingen (19:35) sprak de stadssecretaris: - Mannen van Efeze, er is toch wel geen mens die niet weet, dat de stad Efeze de tempelbewaarster is van de grote Artemis en van het uit de hemel gevallen beeld.

De Grote Artemis De Mooie Artemis De Kleine Artemis

Twee grote en een kleiner Artemis-beeld prijken nu in het museum van Selçuk: Volgens onze moderne opvattingen hebben wij hier te maken met Romeinse kopieën, die de kenmerken van een archaïsche kunstvorm dragen, maar deze constatering kan ons niet veel verder helpen.

Athene Rome, Capitolini Rome, Vaticaan Napels Tripolis Basel

In de musea van o.a. Napels, Rome, Bazel, Athene en Tripoli bevinden zich nog andere beelden van Artemis Ephesia. Deze beelden zijn enig in hun soort; qua vormgeving lijken zij niet op andere godinnen, noch op andere hellenistische godenbeelden, die meestal de mens in zijn ideale naakte schoonheid en vrije bewegelijkheid voorstellen.
Deze godin kijkt roerloos over ons heen in de verte, alsof zij behoort tot een andere tijd en een andere dimensie. Met ons huidige bewustzijn kunnen wij slechts zoekend tasten naar de betekenis van dit mysterieuze cultusbeeld, dat net als een icoon (eikon=beeld), een venster is naar de geestelijke wereld, een aanwijzing aan de zintuigen om tot een beleven van het goddelijke te komen.
Fier en statig staat de zuilachtige gestalte nu tussen allerlei andere bezienswaardigheden in het museum. Artemis is getooid met geheimzinnige ornamenten, leeuwen, stieren, griffioenen, sfinxen, herten, bloemmotieven en bijen. De griffioenen vertegenwoordigen wellicht de Cherubim, hoge hiërarchische wezens, die te maken hebben met Hyperborea, het land van het licht, waar haar broer Apollo ieder jaar met zijn witte zwanen heen vloog.
Artemis is tot over het middel gehuld in een strak kleed met motieven uit het dierenrijk, trio’s gevleugelde dieren gevat in vierkante vakken; het lijkt een nauwsluitend kleed bestaande uit vele aaneengeschakelde bewerkte (metalen?) plaatjes. Slechts haar tenen zijn zichtbaar onder het gewaad uit. Haar armen steken vanaf de ellebogen naar voren, haar handen zijn (zegenend?) verbonden met de aarde door afhangende strengen wol met kwasten eraan. In de armholten zitten de leeuwen, die eens de troon van oermoeder Rhea/Kybele flankeerden. Bij één van de beelden in Selçuk, de Mooie Artemis, staan hinden.

Het borstgebied van de godin is weelderig behangen met sieraden: Een ketting uit dierenriemtekens ligt om haar hals en accentueert haar kosmische herkomst. Opvallend zijn de meerdere rijen eivormige siersels, die volgens sommige theorieën de testikels van de offerstieren zijn. Of zou het een gestileerde tros bijen zijn, die om de koningin heen is gedrapeerd? De vormentaal doet ons denken aan een symboliek, die betrekking heeft op overvloed en vruchtbaarheid. Is hier getracht het leven uit te beelden? De geestelijke voedende en vormende substantie, die doorsijpelt vanuit de kosmische periferie van de dierenriem?
Een nimbusachtige sluier met fabeldieren omkranst haar gelaat. Op de rug zien wij de sluier in ruime plooien omlaag vallen. Deze sluier herinnert aan het feit, dat de geheimen van leven en dood slechts verhuld getoond kunnen worden en wijst op de noodzaak van respect, kuisheid en devotie, die de mysterieleerling moet betrachten op zijn zoektocht naar het eeuwige.
Op haar hoofd draagt Artemis een hoge kalathos, de bloemenkorf van Persephone, de gevlochten godenkroon, gebruikelijk bij de Klein-Aziatische afbeeldingen van de Grote Moeder. De hoge hoofdtooi in de vorm van een ruime naar boven toe geopende trechter laat de verticale verbinding met de bovenzinnelijke wereld zien: De kosmische wijsheid kan er onbelemmerd in binnenstralen.
Op het grootste beeld (3.30m hoog) in het museum van Selçuk prijkt een polos, de muurkroon of stadskroon, een architectonische encadrering met verschillende gevleugelde wezens er omheen. Artemis was de beschermgodin van de stad.

Artemis Ephesia wordt begeleid en omhuld door de universele krachten van de dierenwereld, die zichtbaar worden op haar gewaad. Zij deelt dit aspect van haar wezen met de Grote Moeder, de Heerseres van de Dieren/Potnia Theron, die de eenheid van alle levende wezens representeert. Zo is het natuurlijke dierenrijk, dat de mens als een levende en bezielde beeldenwereld omgeeft, een ondersteuning op de moeilijke weg naar zelfkennis.
Het cultusbeeld van Artemis, de verticale gestalte omwikkeld door en verrijzend uit de levende astrale dierenwereld, toont hoe de mens met gelaat, handen en voeten te voorschijn treedt uit de natuur.

De Maangodin:
Van de tweeling Artemis en Apollo vertegenwoordigt Artemis het maagdelijk vrouwelijke maanprincipe, dat weeft in de onderbewuste gebieden in de menselijke ziel en in de levensprocessen in de natuur. Zij is de hoedster van alle levensprocessen in de ruimste zin van het woord en werkt in een gebied, waar ons verstand niet bij kan - hoewel de huidige wetenschap wel alle mogelijke moeite doet om het mysterie van het leven te doorgronden, met alle desastreuze gevolgen van dien: Verstoring van het delicate evenwicht in de natuur.
Als maangodin staat Artemis ook in relatie tot (de spiegelende kwaliteit van) het water; haar tempels staan meestal aan de oever van de zee, bij een rivier of een bron. Artemis beschermt ook de vissers en zeelieden in nood. Haar tempels zijn gericht op het westen, het gebied van de ondergaande zon.
Dat de maan invloed heeft op eb en vloed, dat bij het zaaien van gewassen de schijngestalten van de maan een belangrijk verschil maken voor het kiemen en gedijen, dat in de vrouwelijke cyclus een maanritme werkt met betrekking tot de voortplanting . . . . .
Deze wijsheden konden de ingewijden vroeger direct waarnemen en weten, terwijl voor ons huidige bewustzijn veel moeizaam en ingewikkeld wetenschappelijk onderzoek in laboratoria vereist is om de integriteit van de aarde als één groots levend organisme te aanvaarden. Voor ons analytische verstand en onze kritische blik, die alleen een wezenloze leefomgeving kan waarnemen, kunnen de hierboven aangeduide kosmische samenhangen nooit worden bewezen.

De Lotsgodin:
- Artemis wiens spintol van goud is. . . . . (Homeros). Zij is verbonden met het lot van de mens en haar wezen heerst over datgene wat onderbewust (onder de drempel van het dagbewustzijn) in de mens leeft en werkt en buiten ons gewone waakbewustzijn valt. De meest indringende gebeurtenissen lijken ons immers "toevallig" te overkomen, maar zij brengen ons naar die uiterlijke omstandigheden of innerlijke zielengebieden, waar wij de voor ons noodzakelijke ervaringen kunnen opdoen. Lotbepalende situaties dienen zich aan en vaak kunnen wij pas achteraf terugblikkend tot een vermoeden komen, dat er hogere - in de zin van wijzere - krachten in ons leven werkzaam zijn, ons leiden naar die plaatsen en gebeurtenissen, die toch op één of andere manier samenhangen met onze diepste levensintenties en die belangrijk zijn voor onze ontwikkeling.

De kosmische wijsheid, die uitgaat van de Zon, vloeit samen met de werkingen van de vaste sterren en de (bewegelijke) planeten in de aardeomhullende kosmisch-oceanische Maansfeer en omkleedt de incarnerende mens op zijn weg naar een nieuw aardebestaan. Pure levenskracht en vruchtbaarheid voegt zich in het stromende tijdsproces van de generaties op aarde en werkt door in het leven en het lot van de mens.
De Grieken konden nog voelen, dat ook de vanuit de aarde opstijgende krachten doorwerkten in de mens en dat de wilsimpulsen, die opwellen uit het onderbewuste - de drang iets te doen of ergens heen te gaan - leidinggevende uitgingen zijn van de Chtonische goden; maar dit gebied is aan het menselijke verstand onttrokken, het hult zich in de duisternis van Artemis' titanenmoeder Leto.

Het gelaat, handen en voeten bij het Artemis-beeld in Napels en in het Capitolinisch Museum in Rome zijn uit brons vervaardigd. Wordt met dit zwarte materiaal misschien iets van de duistere kant van haar wezen tot uitdrukking gebracht?

Moeder en Maagd:
- Artemis, de maagdelijke dochter van Zeus, was zo schoon, dat Helios zijn wagen inhield, als hij haar zag (Nonnos).
Artemis Ephesia representeert de al-voedende moeder- Nutrix, de veelborstige- Polymastos en oneindig groot is de van haar uitstromende wijsheid, die rijkelijk vloeit als levensschenkende melk.
Zij is het jonkvrouwelijke heilige universele oerbeeld van de wijsheid - het wijsheidswezen Sofia - dat (ook) zichtbaar wordt in de gesluierde Egyptische godin Isis, die op haar hoofd de zonneschijf in een maanschaal draagt.
Door Goethe wordt dit wezen met "das ewig Weibliche" aangeduid.
Door Artemis wordt in de mensheid de liefde voor de wijsheid, die in de natuur werkzaam is, voorbereid. Door haar reine ontvankelijkheid konden juist in de stad Ephesos, die immers onder haar oermoederlijke hoede stond, de kiemen van de filosofie (=liefde voor de wijsheid) geboren worden. Het proces van openbaarwording van de mysteriën wordt uiteindelijk voltooid door Johannes, die het naar hem genoemde evangelie op zeer hoge leeftijd in Ephesos schreef.



Diverse munten met afbeeldingen van Diana-Artemis